Қазақстанның ауыл шаруашылығы ел экономикасының негізгі салаларының бірі болып қала береді. Бұл сала елдің азық-түлік қауіпсіздігіне, өңірлердегі жұмыспен қамтуға және экспорттық әлеуетіне тікелей әсер етеді. Кең аумақ, табиғи-климаттық жағдайлардың әртүрлілігі және тарихи қалыптасқан аграрлық бағыт агроөнеркәсіп кешенін дамытуға үлкен мүмкіндік береді. Алайда бүгінгі күні осы әлеует қаншалықты тиімді пайдаланылып отыр деген сұрақ жиі көтеріледі.
Соңғы жылдары мемлекет ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалану мәселесіне бақылауды күшейтуде. Жерді бөлу тетіктері қайта қаралып, пайдаланылмай жатқан учаскелерді айналымға қайтару жұмыстары жүргізілуде, сондай-ақ тиімсіз пайдаланушыларға қатысты салықтық шаралар күшейтілуде. Сонымен қатар жер жағдайын жедел бақылауға мүмкіндік беретін цифрлық мониторинг жүйелері енгізілуде.
Жер ресурстарын тиімді пайдалану
Мамандардың айтуынша, мәселе тек бақылаумен шектелмейді. Ең бастысы – жер ресурстарын басқарудың жүйелі тәсілін қалыптастыру. Мұнда әкімшілік шаралармен қатар экономикалық ынталандыру, технологиялық жаңғырту және білікті кадр даярлау маңызды рөл атқарады.
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің «Жер ресурстары және кадастр» кафедрасының меңгерушісі, биология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор Эльмира Мурсалимова жердің аграрлық жүйедегі негізгі ресурс екенін атап өтеді: «Қазақстандағы жер қорының 80 пайыздан астамын ауыл шаруашылығы жерлері – егістік пен жайылымдар құрайды. Бұл – өндірістік әлеуеттің негізі, ол елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, экспорттық мүмкіндіктерді қалыптастырады».
Сонымен бірге, негізгі мәселе жердің тиімді пайдаланылуында жатыр. Ірі агрохолдингтер заманауи технологияларды енгізіп, жоғары нәтижелер көрсетіп отырғанымен, көптеген жерлер әлі де тиімсіз пайдаланылып жатыр немесе мүлде игерілмеген. Бұл әсіресе шағын шаруашылықтарда айқын байқалады: техника мен қаржының жетіспеуі, заманауи технологияларға қолжетімділіктің төмендігі олардың тиімділігін төмендетеді.
«Қазіргі таңда мемлекет пайдаланылмай жатқан жерлерді анықтап, оларды қайта айналымға енгізу бойынша жұмыстар жүргізуде. Сонымен қатар экономикалық және әкімшілік шаралар күшейтілуде», – деп түсіндіреді Эльмира Мурсалимова.
Кадастр және цифрлық технологиялар
Жерді басқару жүйесіндегі маңызды құралдардың бірі – жер кадастры. Қазіргі таңда ол тек есеп жүйесі емес, толыққанды басқару механизміне айналып отыр.
«Кадастрда жердің шекарасы, ауданы, сапалық сипаттамалары мен бағасы туралы нақты мәліметтер болады. Бұл ақпарат ауыл шаруашылығын жоспарлау, топырақ құнарлылығын бақылау және меншік құқықтарын қорғау үшін өте маңызды», – дейді сарапшы.
Қазақстанда ауыл шаруашылығына заманауи технологиялар біртіндеп енгізіліп келеді. GPS-навигация, ұшқышсыз ұшу аппараттары, топырақ датчиктері және аналитикалық платформалар фермерлерге егістік жағдайын нақты бақылауға және өзгерістерге жедел әрекет етуге мүмкіндік береді.
«Дәл егіншілік жаңа стандартқа айналып келеді. Ол әрбір жер учаскесін деректер негізінде басқаруға, ресурстарды үнемдеуге және өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді», – деп атап өтеді Эльмира Мурсалимова.
Сонымен қатар қашықтан зондтау технологиялары мен геоақпараттық жүйелер (ГИС) егіс алқаптарының жағдайын, топырақтағы ылғал деңгейін бақылауға және өнімділікті болжауға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл ауыл шаруашылығын дәстүрлі тәсілден деректер мен талдауға негізделген басқару жүйесіне көшіреді.
Топырақ және климаттық өзгерістер
Алайда технологиялық даму барлық мәселені шешпейді. Салада топырақтың тозуы, су ресурстарының тапшылығы, техниканың ескіруі және инфрақұрылымның жеткіліксіздігі сияқты күрделі проблемалар сақталуда.
«Топырақ эрозиясы, шөлейттену, құнарлылықтың төмендеуі – бұл бүгінгі күннің нақты мәселелері», – деп атап өтеді сарапшы.
Жер ресурстарын сақтау үшін мамандар ауыспалы егісті сақтау, топырақты минималды өңдеу, органикалық тыңайтқыштарды қолдану және қорғаныш орман белдеулерін құру сияқты шараларды ұсынады. Бұл тәсілдер топырақ құрылымын жақсартуға және оның ұзақ мерзімді құнарлылығын сақтауға мүмкіндік береді.
Климаттың өзгеруі де аграрлық секторға айтарлықтай әсер етуде: қуаңшылық жиілейді, жауын-шашын тұрақсыз болып, экстремалды ауа райы құбылыстары өнімділікке тікелей ықпал етеді. «Климаттың өзгеруі ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалануға әсер етіп отыр. Сондықтан тұрақты және бейімделген модельдерге көшу қажет», – дейді Эльмира.
Ғылым, білім және мамандар даярлау
Ғылым мен білімнің рөлі ерекше. Заманауи технологияларды меңгерген және күрделі жүйелерді басқара алатын мамандарды даярлау – саланың дамуының негізгі факторларының бірі.
Жерге орналастыру, кадастр және геодезия саласындағы мамандарға сұраныс жоғары. Бұл ауыл шаруашылығының дамуына ғана емес, жылжымайтын мүлік нарығының белсенділігіне де байланысты. «Автоматтандыруға қарамастан, деректермен жұмыс істей алатын, талдау жасап, шешім қабылдайтын мамандарға сұраныс сақталады», – деп атап өтеді сарапшы.
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінде мамандарды даярлау теория мен практиканы ұштастыру арқылы жүзеге асырылады. Студенттер геоақпараттық жүйелерді, кадастрлық технологияларды меңгеріп, өндірістік тәжірибеден өтеді.
Кафедра мемлекеттік органдармен, фермерлік және жеке компаниялармен тығыз жұмыс істейді, бұл білім беру бағдарламаларын нарық талаптарына бейімдеуге мүмкіндік береді және студенттердің өндірісте қолдану тәжірибесін арттырады.
Саладағы серпіліс және болашақ
Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешені өзгерістер кезеңінде. Бір жағынан – үлкен ресурстық әлеует пен технологияларға қызығушылық, екінші жағынан – жүйелі проблемалар. Негізгі мәселе – тиімді басқару. Жер – ауыл шаруашылығының басты капиталы, және оның қалай пайдаланылатыны саланың болашағын анықтайды.
Ауыл шаруашылығының дамуы тек ресурстарға емес, оларды тиімді пайдалану, заманауи технологияларды енгізу және білікті мамандар даярлау қабілетіне байланысты. Қазіргі таңда Қазақстанның аграрлық секторында ғылыми, цифрлық және өндірістік әлеует біріккен, бұл елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және экспорттық мүмкіндіктерін арттыруға мүмкіндік береді. «Болашақта негізгі бағыт – заманауи технологияларды енгізу, жер ресурстарын рационалды пайдалану, фермерлерге қолдау көрсету және білім беру жүйесін дамыту», – деп түйіндейді Эльмира Мурсалимова.
Руслан Мусиреп
Все самое актуальное, важное и интересное - в Телеграм-канале «Немцы Казахстана». Будь в курсе событий! https://t.me/daz_asia
